કૂતરાનું કમોત અને અગિયારસનો ઉપવાસ

વાહનોની નાત-જાત અને સંખ્યામાં એવો ઉછાળો આવ્યો છે કે થોડા વર્ષો વીતવા સાથે કોઈના મૃત્યુના સમાચાર મળશે તો સામે પૂછવું પડશે કે ‘માંદગીથી થયું કે મોટરકારથી થયું?’ અમદાવાદના વસ્ત્રાપુર / Vastrapur, Ahmedabad વિસ્તારમાં જ્યાં રહું છું ત્યાં મારી નજર સામે જ મૃત્યુની એક ઘટના ઘટી. અરેરાટી વ્યાપી ગઈ. કોઈ માણસનું નહીં પણ કુતરાનું મોત થયું હતું. તોય અરેરાટી વ્યાપી તેના કારણો સહેજ જુદા હતા.

વાત જાણે એમ બની કે રોજ પડે છે એવી જ સવાર તે દિવસે પડી હતી. પણ અગિયારસની સવાર હતી એટલે સ્વાભાવિક જ ઘર સામે ઊભી રહેતી ફરાળી નાસ્તા-ખીચડીની લારી પર સામાન્ય દિવસો કરતા વધુ લોકોની ભીડ હતી. વસ્ત્રાપુર રહેણાકની સાથે-સાથે વેપારથી પણ ધમધમતો વિસ્તાર છે. રોજિંદા ગ્રાહકો સાથે અહીંથી પસાર થતા લોકો માટે પણ ફોટામાં દેખાય છે તે આશાપુરા ખીચડીની લારી સવારના નાસ્તાનું સ્વાદિષ્ટ સરનામું બની રહ્યું છે. ગ્રાહકોની ભેગાં તેમના વાહનો પણ ઉમેરાય. એવામાં એક ગાડી લારીની બાજુમાં આવીને ઊભી રહી. બસ એ સાથે અગિયારસની બારસ થવાની શરૂઆત થઈ. રોજિંદા ખાન-પાન ભેગું શોખથી ફરાળ ખાતા હંગામી ધોરણના ભક્તોને ‘સવારે અગિયારસ, બપોર પછી બારસ’ એવી ઉપમા મજાકમાં અપાતી હોય છે. અહીં પણ કંઈક એવું જ થવા જઈ રહ્યું હતું.

ગાડીમાં બેઠા-બેઠા જ ચીજ-વસ્તુનો ઑર્ડર આપીને ઓડકાર બોલાવનાર ગ્રાહકોએ પેટપૂજા પુરી થતા જ ગાડીને આગળ હંકારવાની ભૂમિકા નિભાવી. એ સાથે જ ગાડી નીચેથી ચીસ-ચિત્કાર ઉઠ્યાં. શેરી કૂતરાંના ભસવાના અવાજ પણ જોડાજોડ ચાલુ થયા. ગાડી રોકાઈ ગઈ. ચલાવનારે પાછું વળીને જોયું તો એક કૂતરું / Dog લોહીલુહાણ હાલતમાં ઊંધે માથે થઈ ચાર પગે તરફડિયાં મારી રહ્યું હતું. કૂતરાંના ભસવાના અવાજ સાંભળીને સવારનું છાપું વાંચવાનું પડતું મુકી ઊભા થયેલા મને પણ ઘરની બારી બહાર આ જ દ્રશ્ય દેખાયું.

ઘર બહાર નીકળી સામે રસ્તે ઊભી રહેલી લારી પાસે ગયો ત્યાં સુધીમાં તરફડિયાં મારવાનું શાંત થઈ ગયું હતું. ગાડી બહાર નીકળેલા વાહન ચાલકને અને લારીના માલિક-સંચાલકને એટલું તો સમજાયું કે ફરાળી નાસ્તાને ન્યાય અપાઈ રહ્યો હતો એ દરમિયાન જ કૂતરું ગાડી નીચે લપાયું હશે અને પોતાની જાત પ્રત્યે બેધ્યાન થયું હશે. હવે? હવે તો એના રામ રમી ગયા હતા. તરત જ મૃતદેહના નિકાલનો પ્રશ્ન ઊભો થયો. હાલતો-ચાલતો માણસ મરી ગયો હોત તો આ પ્રશ્ન આટલો જલદીથી સામે ન આવ્યો હોત. હાલતું-ચાલતું ખરું પણ આ તો કૂતરું હતું. એની લાશનો તો ઝડપથી જ નિકાલ કરવો પડે ને? નહીં તો ભક્તોની અગિયારસ અભડાઈ જાય.

ફરાળી વાનગીઓથી મધમધતી લારીના માલિકે લાશ દુર્ગંધ મારવાનું શરૂ કરે તે પહેલા તેના નિકાલની વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે પહેલા તો ગાડીવાળા પાસે રૂપિયાની માગણી કરી. થોડી મિનિટો અગાઉ જ રાજી થઇને તેને નાસ્તાના રૂપિયા આપી ચુકેલા તેઓ આ પ્રકારની ‘ચુકવણી’ માટે ધરાર તૈયાર નહોતા. ‘અમારો કોઈ વાંક નથી’ એવી એમની દલીલ હતી. સાચી અને માની લેવી પડે તેવી દલીલ હતી. પણ એથી કંઈ આ નિકાલના પ્રશ્નનો નિવેડો આવવાનો નહોતો. બાકી રહેલા ગ્રાહકો એક પછી એક વિદાય લઇને નજીકની સેન્ડવીચ-ખમણ-ભજિયા-ગોટાની લારીઓ તરફ વળી રહ્યા છે તે બાબતનો ખ્યાલ આવતા લારીવાળાએ રકઝક પડતી મુકી અને ગલ્લા સામે જોયું. રસ્તેથી પસાર થતા એક સફાઈ કામદારને બૂમ પાડી લાશ સામે આંગળી ચીંધી અને બીજા હાથે પાંચસોની કડકડતી નોટ બતાવી. આટલું પૂરતું હતું.

સફાઈ કામદાર / Street Sweeper ભાઈ ક્યાંકથી જૂનું બારદાન – શણનો કોથળો શોધી લાવ્યો. સાથીદારને મદદે બાલાવ્યો. રસ્તે જતી રિક્ષાને / Rickshaw રોકી નિકાલના કામમાં સામેલ કરી. રિક્ષા બહાર કોથળો લટકતો રાખી પૂરપાટ ઝડપે તેને અમદાવાદની ભાગોળે આવેલી ડમ્પિંગ સાઇટ / Dumping Site તરફ મારી મુકી. રોડ-રસ્તા કે ધોરી માર્ગ વચ્ચે મોતને ભેટતા પશુઓના મૃતદેહની બદતર હાલત જોઈ ચૂકેલા આપણામાંના કોઈકને આટલું વાંચીને ‘લાશનો આટલો જલદી નિકાલ?’ એવો સવાલ થતો હોય તો તેમને જણાવવાનું કે આ કામ ‘દલાલી’ / Commission જેવું છે જેમાં બન્ને પાર્ટી તરફથી રૂપિયા મળે. રહેણાંકથી ધમધમતા અવર-જવરવાળા વિસ્તારમાં પડતી આવી લાશોને ઝડપથી નિકાલ કરવાના તો રૂપિયા મળે જ મળે. તેને ચોપડે નોંધ કરાવવા જતા જે-તે શહેરની મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન પણ સફાઈ કામદારને આ કામના રોકડા રૂપિયા ગણી આપે છે. લાશમાંથી મળતો આવો લાભનો અને લોભનો ધંધો કોણ છોડે? અહીં તો પાછો અગિયારસના ફરાળી ધંધાને દિવસભર ચલાવવાનો પણ સવાલ હતો.

કૂતરાના જીવન-કવન અને પરાક્રમ વિશે જાણવા આ જ બ્લોગ પર અન્ય બે પોસ્ટની મુલાકાત લેવા આ રહી લિન્ક...

કૂતરાની પૂંછડી..... : કહેવતને ખોટી પાડતો કૂતરો http://binitmodi.blogspot.in/2012/08/blog-post_25.html

અમદાવાદની આજકાલ : પાળેલા કૂતરા અને પોદળાએ આપેલી પીડા http://binitmodi.blogspot.in/2015/03/blog-post.html

(ઉપરોક્ત બ્લોગપોસ્ટની તસવીરો : બિનીત મોદી)

અમદાવાદની આજકાલ : પાળેલા કૂતરા અને પોદળાએ આપેલી પીડા

મંજુલાબહેન શાહ / Manjulaben Shah

ફોટામાં દેખાતા મંજુલાબહેન શાહ / Manjulaben Shah મારા પડોશી છે અને એ કારણે જ તેમની વાત...ખરેખર તો પીડા અહીં બ્લોગપોસ્ટ તરીકે સ્થાન પામી છે. નહીં તો આવી વાતો ઝટ ધ્યાને નથી ચઢતી. વાંચનાર માટે મંજુલાબહેન પણ હું ક્યાંક તેમનો ઉલ્લેખ ‘મંજુલામાસી’ના નામે કરીશ એટલી રજા લઇને આગળ વધુ.

તો વાત જાણે એમ છે કે...રોજ સવારે મહાદેવના દર્શને જવાનો નિત્યક્રમ રાખતા મંજુલાબહેન વેલેન્ટાઇન ડે – 14 ફેબ્રુઆરીની સવારે ઘરેથી એકલા જ નીકળ્યા. મહાદેવજીનું મંદિર ઘરથી એટલું નજીક છે કે મન રિક્ષા ભાડે કરવાની ‘ના’ પાડે અને રિક્ષાવાળો ક્યારેક જ ‘હા’ કહે. અમદાવાદ / Ahmedabad અને તેના જેવા મહાનગરોમાં આ સમયે પાળેલા કૂતરાઓને પણ ‘નિત્યક્રમ’ના જ કારણોસર તેમના પાલકો ઘર બહાર ફરવા લઇને નીકળે છે. જે પાલકો પાસે આ માટેનો સમય નથી તેઓ ‘ડોગ હેન્ડલર’ની / Dog Handler વ્યવસાયી સેવાઓ લે છે. એ દિવસે ફરવા નીકળેલા એવા જ એક હેન્ડલર (કૂતરાને વ્યવસાયી ધોરણે ફરવા લઇ જનાર ભાડૂતી વ્યક્તિ)ના હાથમાંથી હળવા થયેલા કૂતરાએ મંજુબહેનને વહાલ કરવાની કોશિશ કરી. કોશિશ પણ એવી કે કૂતરાએ આગલા બે પગ ઊંચા કરી તેને એમના ખભા પર ટેકવવાનો પ્રયાસ કર્યો. કૂતરાના આ વહાલભર્યા હુમલા કે હુમલાભર્યા વહાલને ખાળવા મંજુલામાસી બે પગલાં પાછા હટ્યા. કૂતરાથી સલામત અંતર રાખવા માટેના તેમના આ પગલાંએ તેમને વધારે મુશ્કેલીમાં મુક્યા. પાછળની બાજુ ગાય / ભેંસનો પોદળો / Cow Dung પડેલો હતો. તેની પર પગ પડતાં વેંત બૅલન્સ્ ગુમાવેલા તેઓ લપસ્યા. થોડીવારે કળ વળ્યા પછી ખ્યાલ આવ્યો કે જાતે ઊભા થઈ શકાય એવી તાકાત શરીર કરતું નથી.

પોદળાએ આપેલી પીડા (*)

ઘટનાસ્થળેથી પસાર થતી એક કૉલેજકન્યાએ મદદ માટે હાથ લંબાવ્યો. તેમને ઊભા કરી શકાય એટલી તાકાત તેની પાસે પણ નથી એવો ખ્યાલ આવ્યો એટલે તેણે રિક્ષાવાળાને ઊભો રાખ્યો અને મંજુલાબહેનને ઘર સુધી પહોંચતા કરવાનો જોગ કર્યો. બાકી પેલો કૂતરાનો હેન્ડલર (કે માલિક) તો ત્યાંથી પોબારા જ ગણી ગયો હતો. સારવાર માટે વાયા ઘર-પરિવાર હૉસ્પિટલ પહોંચ્યા તો નિદાન થયું કે થાપા-પગના સાંધાનો બોલ તૂટી ગયો છે. ઑપરેશન કરીને બદલવો પડે. ખર્ચ થાય પચાસ હજાર ઉપરાંત અને પીડા પારાવારની.

હેન્ડલરના આવવાની રાહ જોતા મહાનુભાવો

પાળેલા કૂતરાના કૂદકાએ આપેલી પીડા મંજુલાબહેન મહિનો – બે મહિનો ભોગવશે. પલાંઠી વાળીને જમીન પર નહીં બેસવાની અને કેટલાક પ્રકારના કામ-પરિસ્થિતિને ટાળવાની બંધી ગણો તો બંધી અને સજા સમજો તો એ પણ કાયમી. કૂતરાને પાળવાના અને પાળ્યા પછી સભ્ય સમાજમાં એ જ્યાં રહે છે ત્યાં ચોખ્ખાઈ – સ્વચ્છતા રાખવાના કેટલાક નિયમો છે અને તેનું પાલન કરવું અત્યંત જરૂરી જ નહીં સરકારી રાહે ફરજિયાત પણ છે. જેમ કે પાળેલા કૂતરાને ગળે પટ્ટો બાંધ્યા વગર જાહેરમાં લાવી શકાતો નથી. એમ કર્યા પછી પણ તેના સંભાળનારે તેને કાબુમાં રાખવાનો હોય છે. ચેપી રોગથી રક્ષણ આપતું વેક્સિનેશન તેના માટે જ નહીં પાળનાર માટે પણ જરૂરી હોય છે. દૈહિક ઉત્સર્ગની તેની રોજિંદી ક્રિયાઓ ઘરના જાજરૂ – બાથરૂમમાં જ પૂરી કરાવવાની હોય છે પરંતુ કૂતરા પાળનારા તે માટે પોતાની મોર્નિંગ વૉકની ટેવનો બખૂબી ઉપયોગ કરી જાણે છે. રસ્તાના ખૂણે-ખાંચરે પણ છડેચોક ટટ્ટી કરતો કૂતરો ગંદકી ફેલાવે છે તેની તેમને ચિંતા નથી. કેમ કે એવી ફિકર રાખવાનું કામ દેશના પંદરમા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને / Narendra Modi હસ્તક છે જેમણે ‘સ્વચ્છતા અભિયાન’ નામનું ડિંડક (સોરી અભિયાન જ) સત્તાવાર ધોરણે ચલાવ્યું છે.

પાલતુ કૂતરાને / Dog પટ્ટો કે સાંકળ બાંધ્યા વગર જાહેરમાં ફરવા લઈ જતા લોકો પછી આગળ બીજા બે વર્ગ આવે છે. એક મોટર-સાઇકલ કે સ્કૂટરેટ (એક્ટિવા પ્રકારના) પર બેસાડીને ફરવા લઈ જતો મધ્યમ વર્ગ અને બીજો તે કારની આગળ-પાછળની સીટમાં બેસાડીને કાચ ખુલ્લો રાખતો માલેતુજાર વર્ગ. બન્ને વર્ગ દ્વારા અપનાવાતા પ્રકાર જોખમી છે. સ્કૂટર / Scooter કે મોટર-સાઇકલ / Motor-Cycle પર કૂતરો પોતે જ એટલું અસુખ-અગવડ અનુભવે કે તે ગમે તે દિશામાં મોં – પૂંઠ ફેરવીને ચલાવનારને મુશ્કેલીમાં મુકી શકે. કારમાં / Car બેઠેલો કૂતરો એટલી સલામતી અનુભવે કે તે ગમે ત્યારે કાચની બહાર મોં કાઢીને બાજુમાંથી પસાર થતી વ્યક્તિ માટે અગવડ ઊભી કરી શકે. પાલકો આ સામે આંખ આડા કાન કરે છે કેમ કે તેમને મન આ સમસ્યા જ નથી.

માર પડવાની બીકે ફૂટપાથ પર ચઢેલી ગાય

કૂતરાની સાથે પોદળાના પાડનારની પણ ચર્ચા કરી લઇએ. શહેરમાં ગાય – ભેંસની વિષ્ટા / Animal Dung રસ્તા પર પડીને ગંદકી ફેલાવે કે આ પ્રાણીઓ ટ્રાફિકને અડચણરૂપ બને તે પછીના તબક્કાનો ત્રાસ ફેલાવવાની જવાબદારી તેના પાલકો પોતે જ નિભાવે છે. સાંજ પડ્યે આ પશુપાલકો મોટર-સાઇકલ સવાર થઈને તેમના પાળેલા પશુઓની શોધમાં નીકળી પડે છે. ભલું હોય તો સાથે એમનો એક સાથીદાર પણ લાકડી લઇને બેઠો હોય. શહેર વચ્ચે ઘાસચારો તો ક્યાંથી મળવાનો હતો? પરંતુ એંઠવાડ ખાઇને ધરાયેલું પશુ જ્યાં જોવા મળે ત્યાં એમની શોધ પૂરી થાય. બુચકારા બોલાવીને અને જરૂર પડ્યે લાકડી ફટકારીને ગાય – ભેંસને રસ્તા વચ્ચે દોડાવતા તેઓ તેને ઘર-ગમાણ ભણી દોરી જાય છે. એ દરમિયાન રસ્તે ચાલતા રાહદારીનું કે નાના-મોટા વાહનોનું જે થવાનું હોય તે થાય. એ તો ઠીક કોઈ હેવી વેઇટ વ્હીકલ (બસ, ટ્રક, ટ્રેક્ટર કે રોડ રોલર પ્રકારના) સાથે પશુ પોતે અથડાશે તો તેના શું હાલ-હવાલ થશે તેની પણ ચિંતા તેના પાલકોને થતી નથી. થતી હોય તો આવું કરે ખરા? પશુપાલકોના આ કરતૂતનો ફોટો લેવો પણ શક્ય નથી. એક ફ્રેમમાં તેમનો પકડદાવ આવે જ નહીં.

મૂંગા પશુઓને કસાઈવાડે કે કતલખાનામાં લઈ જતી ઘટનાઓના સમાચાર માત્ર વાંચીને જ ઘણાને અરેરાટી ઉપજતી હોય છે. મને ય ઉપજે છે. પરંતુ એ જ પશુઓને જ્યારે રસ્તા વચ્ચે તેના પાલકોનો ‘મોટર-સાઇકલ માર’ ખાતા જોઉં છું ત્યારે મને કતલખાને જતી ગાય – ભેંસ વધુ નસીબદાર લાગે છે. કમસે કમ લાકડીનો માર ખાઇને રસ્તા વચ્ચે હડિયાપાટી કરવામાંથી તો છૂટકારો મળી ગયો એને...કાયમ માટે.

હા...મંજુલાબહેન અને તેમના જેવા અનેકોની પીડા ચાલુ જ રહેવાની છે.

(* નિશાની સિવાયની તમામ તસવીરો : બિનીત મોદી)

વાર્તા રે વાર્તા : મગર જી નહીં સકતે તુમ્હારે બિના

સ્થળ : ડૉક્ટરનો કન્સલ્ટિંગ રૂમ, મુકામ પોસ્ટ : વડોદરા / Vadodara

સમય : ચોમાસાના ચાર મહિનાના કોઈ પણ દિવસનો કોઈ પણ સમય

દરદી: “ઓ બાપા રે...આ કેડો ભાંગી નાખી આજે તો...”

ડૉક્ટર: “કેમ શું થયું આજે પાછું? તમારા લોકોનો આ જ પ્રોબ્લેમ છે. પહેલાં વરસાદ ન આવે ત્યારે દુઃકાળની બૂમો પાડો અને વરસાદ આવે ત્યારે પૂરની. તમે લોકો વિકાસને લાયક જ નથી. વરસાદી પાણીમાં બહુ નાચમનાચી કરી લાગે છે. ટટકાવીને ગણેશ વિસર્જનમાં ગયેલા?”

દ: ‘સાહેબ, તમે મને ઉંદર સમજો છો? અહીં મારો જીવ જાય છે ને...”

ડૉ.: “અચ્છા, કહો. શું થયું?”

દ: “અરે જવા દો ને વાત જ...”

ડૉ.: “જવા દીધી, બસ? ચાલ, હવે બહાર નીકળ અને બીજા પેશન્ટને આવવા દે. ટાઇમ ખોટી ના કર...”

દ: “ઓ બાપા રે, મરી ગયો માડી...આ મારી કેડ...”

ડૉ.: “શું થયું કેડને? કમરદર્દ છે? તો ‘મૂવ’ લગાડી દે.”

દ: “ભાંગી નાખી...”

ડૉ.: “કોણે? આ સંસ્કારી નગરીમાં એવી હિંમત કોણે કરી? નામ દો એનું...હમણાં જ પકડી મંગાવીએ એને...”

દ: “એ જ મોકાણ છે ને...એ નાસી ગયો...મને એનું નામ પણ ખબર નથી.”

ડૉ.: “હં..તો તો એ આ સંસ્કારી નગરીનો નાગરિક જ હશે. હશે, ચાલો, દવા તો કરવી છે ને? કેમ કરતાં આ થયું?”

દ: “આજે વરસાદ / Rain સારો એવો પડ્યો તે મે’કુ જરા લટાર મારવા બહાર નીકળીએ. એમાં ને એમાં હું આગળ વધી ગયો. શહેરમાં પાણી વધતા જતા હતા એમ હું પણ આગળ વધતો હતો.”

ડૉ.: “શહેરમાં ઘૂસ્યા એમ જ કહો ને.”

દ: “સાહેબ, ધોળે દા’ડે, મેઇન રોડ પરથી જ આવ્યો’તો. એમ ગમે એમ ન બોલો. હા, હું ક્યાં હતો?”

ડૉ.: “શહેરમાં...”

દ: “ત્યાં સામેથી એક સ્કૂટરસવાર પણ ગોઠણભર પાણીમાં ઘૂસ્યો.”

ડૉ.: “પાડી ના દઇએ એને...? સ્કૂટરોવાળાને રોડ પર આવવાનો અધિકાર જ નથી. ગમે ત્યારે નીકળી પડે, ગમે ત્યાં ઊભું કરી દે...”

દ: “હું એમ જ કરવા ગયો...અને એમાં જ મારી આ દશા થઈ. મને જોઈને એ ગભરાયો. એવો ગભરાયો કે એનું સ્કૂટર પડી ગયું બંધ...અને મારી કમબખ્તી થઈ શરૂ.”

ડૉ.: “યે બાત કુછ હજમ નહીં હુઈ.”

દ: “તો હાજમોલા લિજીયે, મગર મુઝપે યકીન કિજીયે. એના બંધ પડેલા સ્કૂટર તળે હું ઘૂસવા ગયો એ જ મારી મોટી ભૂલ. એ ને એનો દોસ્તાર નીચે ઉતરીને સ્કૂટર ચાલુ કરવા જે કિક મારે...જે કિક મારે...સ્ટેન્ડ પર ચઢાવે ને...આડું-અવળું હલાવે જાય...મારો તો જીવ જાય...એની કિક ને મારી કેડ...સલમાન ખાનની ‘કિક’ તો લમણામાં વાગેલી. આ તો સીધી કેડ પર જ આવતી હતી. સ્કૂટર તો ચાલુ ના જ થયું...પણ મને અધમૂઓ કરી નાખ્યો.”

ડૉ.: “વાઉ! પછી? શું થયું?”

દ: “સાહેબ, તમને આમાં વાર્તા દેખાય છે? હું તો ખો ભૂલી ગયો હવે. આવતા ચોમાસાથી / Monsoon નહીં, આવતીકાલથી ગામમાં પગ મુકું તો કહેજો ને.”

ડૉ.: “અરે, આ ગામ નથી, શહેર છે. અચ્છા, પણ એ હતો કોણ? કંઈક વર્ણન આપો તો આપણે તપાસ કરાવીએ.”

દ: “જવા દો ને, સાહેબ...કોઈક બજાજ ચેતક સ્કૂટરવાળો હતો. એને કશુંય ના કરતા. રાજાના ગામમાં રેવું’ને ક્યાં રાણા પ્રતાપ જોડે વર્ષો જૂની રાજવટ બગાડવી?”

(એ પછી ડૉક્ટર દરદીને ટેબલ પર લે છે. અને ઇલાજ શરૂ કરે છે. એ દરદી મગર / Crocodile હતો એ જણાવવાની જરૂર ખરી?)

(તસવીરો : પ્રતિકાત્મક છે અને નેટ પરથી લીધી છે.)

કૂતરાની પૂંછડી..... : કહેવતને ખોટી પાડતો કૂતરો...

ભણતરની આજની વ્યાખ્યા પ્રમાણે ઉચ્ચતર પ્રાથમિક કે માધ્યમિક શાળામાં ભણતા ત્યારે ગુજરાતી વિષયની પરીક્ષામાં ‘કહેવતની પાદપૂર્તિ કરો’ એવો સવાલ આવતો. આજેય આવતો હશે એમ માની લઇએ. તો કહેવત છે કે.....

‘કુતરાની પૂંછડી વાંકી તે વાંકી’

હવે આ કહેવતને ખોટી પાડતો હોય એવો સીધી પૂંછડીવાળો કુતરો / Dog અમદાવાદની ગલીઓમાં ‘હરતાંફરતાં’ મળી આવ્યો છે. લો તમે પણ જુઓ.

હું એકદમ ‘સ્ટ્રેઇટ ફોરવર્ડ’ છું

કોઈ ભયજનક સ્થિતિનું નિર્માણ થાય તો કુતરાના કાન સરવા થાય, પૂંછડી સહેજ ટાઇટ કરે અને ક્યારેક પ્રતિક્રિયા રૂપે ભસે ય ખરો એવું સામાન્યપણે આપણે જોતા આવ્યા છીએ. એટલે એવી જ કોઈ સ્થિતિ નિર્માઈ હશે તેમ માનીને હું પણ તેને જોતો રહ્યો. તો ખબર પડી કે તેની પૂંછડી તદ્દન સ્વાભાવિક લાગે એવા ક્રમમાં જ સીધી અને ઊભી રહેતી હતી.

ચાલો સારું થયું. સ્ટ્રેઇટ ફોરવર્ડ માણસોની સંખ્યા આમેય ઓછી થતી જતી હોય એવા સમયકાળમાં ‘સ્ટ્રેઇટ ફોરવર્ડ પૂંછડી’ ધરાવતો શ્વાન પણ છેવટે મળ્યો તો ખરો.

તેની ઊભી પૂંછડી જોઇને યાદ આવ્યા ડોગ ક્લિનિક / Pets Clinic. અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ કે સુરત જેવા ભારતભરના શહેરોમાં પ્રેક્ટિસિંગ વેટરિનરિ ડૉક્ટરના દવાખાના જોવા મળે. તેમના દર્દીઓમાં બહુમતી કુતરાઓની જ હોય તો મુંબઈ જેવા શહેરમાં મ્યાઉંમાસી બિલાડી પણ હોય. શોખથી કુતરાને પાળવા-પોસવાવાળા એક વર્ગનો બીજો શોખ હોય કુતરાની પૂંછડી સીધી કરાવવાનો. હવે એ કંઈ એમ સીધી થાય નહીં. એટલે પાલતુ કુતરાના તદ્દન ફાલતુ માલિકો તેને સીધી કરાવવા રીતસરની વાઢકાપ કરાવે / Dog Tail Cutting. આ બધું કુતરુ જ્યારે ‘બચ્ચું’ હોય ત્યારે થાય એટલે પીડાદાયક હોય. એમ તો પૂંછડી સીધી કરાવવાની પ્રક્રિયા કુતરાં પર ગમે તે ઉંમરે થાય એ પીડાદાયક જ હોય. વેટરિનરિ ડોક્ટરની ભાષામાં પૂંછડીની આ પ્રકારની વાઢકાપને Docking તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

કુમળા કુતરાની પૂંછડી પર 'કાતર'કામ

સ્ટડ ફાર્મમાં ઘોડા ઉછેરતા તાલેવંતોને પણ ઘોડાની પૂંછડી કપાવવાની આવી લગની લાગી હોય છે. તેના કારણો કુતરા કરતા જુદા હોય છે. કુતરાની પૂંછડી કપાવવાથી એ સીધી તો ક્યારેય થતી નથી. હા, ટૂંકી થાય છે. અને એનો પાલક – માલિક એમ સમજવા માંડે છે કે તે સીધી થઈ ગઈ. વાઢકાપની આ પ્રક્રિયામાં વર્ષોવર્ષ કંઈ કેટલાય બચ્ચાંને પૂંછડીના ભાગે સેપ્ટિક / Septic થાય અને અંતે મોતને ભેટે. આવું થાય ત્યારે કુતરાના ‘માલિક’ની સ્થિતિ થોડીક તો કફોડી થાય છે. કારણ રોકડા રૂપિયા ચૂકવીને લાવેલા બચ્ચાને ઉછેરવા પાછળ ઠીક-ઠીક રૂપિયાનો ખર્ચ થયો હોય છે. મોટેભાગે તેની ‘બજાર કિંમત’ વધારે ઉપજાવવા માટે જ આ કવાયત થતી હોય. એમાં રૂપિયા ચૂકવીને કરાવાયેલી ‘વણજોઇતી વાઢકાપ’ પછી તે મોતને ભેટે ત્યારે તેના માલિક માટે તે ‘ખોટનો સોદો’ સાબિત થતો હોય છે.

આટલું જાણ્યા પછી અને કેટલીક હદ સુધી જોયા પછી લાગે છે કે હવે નવી કહેવતનું સર્જન કરવું પડશે.....કુતરાના પાલકની પૂંછડી વાંકી તે વાંકી.....પૂંછડીની જગ્યાએ ‘બુદ્ધિ’ શબ્દ મુકો તો ય કોઈ હરકત નથી.

વાર્તા રે વાર્તા : વાંદરો, ડાયબીટિઝ અને ફાસ્ટિંગ શુગર

બ્લોગ લખવાની આ ટેક્નિકલ સુવિધા પૂરી પાડનાર, તેનો ઉપયોગ કરી લખનાર, વાંચનાર અને વાંચીને ટીકા-ટિપ્પણી કરનાર સુધીના સૌ કોઈ સ્વીકારશે કે આપણા પૂર્વજો વાંદરા / Monkey હતા અને આજના આપણા કેટલાક લક્ષણો તેને મળતા આવે છે. અરે લક્ષણો શું, રોગ પણ મળતા આવે છે.

દુનિયાભરના સઘળા સંશોધનો અમેરિકામાં જ થાય છે એ રીતે જાહેર થયેલા એક સંશોધન પ્રમાણે વાંદરાને પણ ડાયબીટિઝ / Diabetes થાય છે – જેનો પ્રકાર છે ટાઇપ ટુ. અમેરિકામાં પ્રાણી સંગ્રહાલયના વાંદરાને ગુજરાતીમાં મધુમેહ કહેતો આ ડાયબીટિઝ લાગુ ના પડે તેની ખાસ તકેદારી રાખવામાં આવે છે. એ માટે તેમને મોટા જૂથમાં જ રાખવામાં આવે એટલે તેઓ એક્ટિવ રહે. બાકી તેમને આપવામાં આવતો ખોરાક એટલો સ્વાદિષ્ટ હોય કે ડાયબીટિઝ થઈને જ રહે. ગર્ભવતી વાંદરીને ડાયબીટિઝનું જોખમ વધુ રહે છે. પ્રેગ્નન્ટ વાંદરી એટલી માત્રામાં તાણ અનુભવે કે ઇન્સ્યૂલિન વાપરતી તેની આંતરિક સિસ્ટમ ખોરવાઈ જાય અને સરવાળે શુગર વધતી રહે.

આફ્રિકન કે આપણા એશિયન વાંદરાઓની કરમ કઠણાઈ જરા જુદી છે. તેમનામાં ખુદનું પ્રતિબિંબ જોવાને ટેવાયેલા પ્રવાસીઓ કે વાંદરાને ખવડાવીને દાન-પૂણ્ય કમાઈ લેવા માંગતા યાત્રાળુઓ તેમને નાસ્તામાં એટલા ફળફળાદિ ધરે કે પેલો ખાઈને અધમૂઓ થઈ જાય, એનું શુગર લેવલ વધી જાય. બિસ્કિટ – ખારીશીંગ ઝાપટી જતા હોય એ જુદું.

હવે સાથે-સાથે એમ પણ વિચારો કે આ વાંદરાઓ ક્યારેક માંદા પણ પડતા હશે ને? અથવા માંદગી ઢૂંકડી ન આવે તેની દરકાર રાખતા હશે. જો કે વાંદરાને કદી માણસોની તો ઠીક પશુઓ માટેની ખાસ હોય તેવી હોસ્પિટલમાં પણ સારવાર માટે દાખલ થયેલો જોયો નથી. પણ મેં જોયો હોં ! ક્યાં? હોસ્પિટલમાં દાખલ થયેલો વાંદરો? ના...બાબા...ના...માંદગી પોતાની નજીક જ ના આવે એની દરકાર રાખતો – કાળજી લેતો વાંદરો. લો આપ પણ જુઓ.....

ડાયબીટિઝ ચેક ના કરાવે ત્યાં સુધી તારી સાથે કીટ્ટા

આ જો ને શરીર વધાર્યું છે...

આચર...કુચર...ખા...ખા...

આચર – કુચર ખાઈને તગડા થયેલા, દિવસભર ભટકતા રહેતા અને રાત પડ્યે ઝાડ પર આડા થઈને ઘોરતા રહેતા આપણા વાંદરાભાઈથી તેની પત્ની એવી વાંદરી નારાજ છે. દિવસભર એને ટોક્યા કરે છે કે, “આમ શું આખો દિવસ ભટક્યા કરો છો. આ જો શરીર વઘાર્યું છે. જાવ જઈને ડાયબીટિઝ ચેક કરાવી આવો. માંદા પડશો તો છે કોઈ કરવા વાળું? મારા માટે નહીં તો આપણા છૈયાં-છોકરા માટે થઈને તો તબિયત જાળવો. કાલે સવારે મારે તમારો ડાયબીટિઝ ચેક થયેલો જોઇએ. બન્ને – ફાસ્ટિંગ અને જમ્યા પછી બે કલાકે ચેક થતો હોય એ પણ.”

આ છોકરા સામું જુઓ,

એના માટે ચેક કરાવો.....ડાયબીટિઝ...

રોજે રોજ કંઈને કંઈ બહાને બ્લડ – યુરીન શુગર ચેક કરાવવાનું ટાળતો વાંદરો આજે એ માટે તૈયાર થઈ ગયો. કારણ કે પેથોલોજી લેબોરેટરી દ્વારા સ્પેશિયલ સ્કીમ જાહેર કરવામાં આવી હતી. એનો લાભ લેવા એ વહેલી સવારે જઈને ભૂખ્યા પેટે બ્લડ – યુરીનના નમૂના પેથોલોજી લેબ પર આપી આવ્યો.

પેટ્રોલના ભાવ...ઓહ...ઘરે નથી જવું....

...જમ્યા પછી બે કલાકે નમુના
આપવાના...ત્યાં સુધી...

જમ્યા પછી બે કલાકે આપવાના થતા બ્લડ – યુરીનના નમૂના માટે ભાવતાં ભોજન આરોગવા આમ તો તેને ઘરે જવું હતું પણ પેટ્રોલના ભાવ વધી ગયા પછી એમ કરવું તેને પોસાય તેમ નહોતું. એટલે તેણે લેબોરેટરી બેઠાં જ ભોજન પતાવી દીધું. ‘સાદું ભોજન અને ઉચ્ચ વિચાર’ની ફિલસૂફીમાં માનતા વાંદરાએ માત્ર બિસ્કિટથી જ ભોજન આટોપી લીધું અને બે કલાક થતા નમૂના પણ આપી દીધા.

...અહીં જ ક્યાંક આરામ કરી લેવા દે.....

તમને આ બધું સાચું નથી લાગતું? ના માનશો, તમારી મરજી છે. બાકી આપણો આ વાંદરો તો તેનો ડાયબીટિઝનો બ્લડ – યુરીન રિપોર્ટ લેવા પણ પહોંચી ગયો છે. હજીય નથી માનતા?

મારો ડાયબીટિઝનો રિપૉર્ટ નોર્મલ આવે તો સારું.....

ના માનશો. ફોટો જોશો પછી તો માનશો ને? તો પછી માની જાઓ કે આ જ આપણો પૂર્વજ છે. એ બિચારો ફેમિલી ટ્રી કે વંશાવળી તો ક્યાંથી લાવીને બતાવવાનો હતો. હા, થોડી રાહ જુઓ. એવા દિવસો પણ આવશે અને વાંદરો તમારી નજીક આવીને કાનમાં બોલશે કે, “હું તારો ‘પરભવનો પિતરાઈ’ છું.”


તસવીરો : બિનીત મોદી